Enkaz Altında Kalınca Ne Yapılmalı? Hayatta Kalma Rehberi

Büyük depremlerde bazı kişiler, bina hasar gördüğünde enkaz altında ya da sıkışmış bir alanda kalabilir. Bu, hiç kimsenin yaşamak istemeyeceği bir durumdur; ancak bu durumda neler yapılması gerektiğini önceden bilmek, kurtarılma şansını artırabilir. Deneyimler, enkaz altında sakin kalabilen, enerjisini koruyan ve doğru şekilde sinyal veren kişilerin arama kurtarma ekipleri tarafından daha kolay bulunduğunu gösteriyor. Bu rehberde enkaz altında kalındığında yapılması ve yapılmaması gerekenleri, ayrıca bu ihtimale karşı önceden alınabilecek önlemleri ele alıyoruz.

Kısa cevap: Enkaz altında sakin kalın, ağzınızı tozdan koruyun, kibrit yakmayın, enerjinizi koruyun ve düdük ya da vurma sesiyle düzenli aralıklarla yerinizi bildirin; telefon çalışıyorsa 112 ile iletişim kurun.

İlk Yapılması Gereken: Sakin Kalmak

Enkaz altında kalan bir kişinin ilk tepkisi genellikle panik olur. Ancak panik, nefesin hızlanmasına, enerjinin tükenmesine ve yanlış hareketlere neden olabilir. Mümkün olduğunca sakin kalmaya çalışın ve yavaş, derin nefesler alın. Kurtarma ekiplerinin büyük depremlerden sonra yoğun şekilde çalıştığını ve enkaz altındakilere ulaşmak için her türlü yöntemi kullandığını hatırlamak, umudu korumaya yardımcı olabilir.

Durumunuzu Değerlendirin

• Yaralanma kontrolü: Vücudunuzda yaralanma olup olmadığını yavaşça kontrol edin. Kanayan bir yara varsa bir bez parçasıyla bastırarak kanamayı durdurmaya çalışın.
• Hareket alanı: Ne kadar hareket edebildiğinizi anlamaya çalışın; ancak üzerinizdeki ya da çevrenizdeki yükleri dengesizleştirecek ani hareketlerden kaçının.
• Hava ve toz: Ortamda yoğun toz varsa ağzınızı ve burnunuzu bir bez, kıyafet ya da maske ile kapatın.
• Işık: Yanınızda telefon ya da el feneri varsa ışık kaynağını tasarruflu kullanın.

Enkaz Altında Yapılmaması Gerekenler

• Kibrit ya da çakmak yakmayın: Ortamda gaz kaçağı olabilir ve yangın ya da patlamaya yol açabilir.
• Sürekli bağırmayın: Bağırmak enerjinizi tüketir ve daha fazla toz solumanıza neden olur. Sesinizi, kurtarma ekiplerinin yakında olduğunu duyduğunuzda kullanın.
• Çevrenizdeki enkazı rastgele itmeyin: Taşıyıcı bir parçayı yerinden oynatmak, üzerinizdeki yükün çökmesine neden olabilir.
• Gereksiz hareket etmeyin: Hareket, hem enerji tüketir hem de toz kaldırır.

Yerinizi Nasıl Bildirirsiniz?

Arama kurtarma ekipleri, enkaz altındaki kişileri bulmak için seslere, titreşimlere ve özel cihazlara başvurur. Yerinizi bildirmek için şu yöntemler kullanılabilir:

• Düdük: Deprem çantalarında ve anahtarlıkta düdük bulundurulmasının nedeni budur. Düdük sesi uzağa ulaşır ve bağırmaya göre çok daha az enerji harcatır.
• Vurma: Bir boruya, duvara ya da metal bir yüzeye belirli aralıklarla vurun. Örneğin üç kez vurup bir süre beklemek, düzenli bir sinyal oluşturur ve ekiplerin dikkatini çeker.
• Telefon: Telefonunuz çalışıyorsa ve şebeke varsa 112’yi arayın ya da yakınlarınıza kısa mesajla yerinizi bildirin. Şarjı korumak için ekran parlaklığını düşürün ve gereksiz uygulamaları kapatın.
• Sessizlik anlarını değerlendirin: Kurtarma ekipleri dinleme yaparken çevreden sessizlik ister. Bu anlarda düzenli aralıklarla ses vermek ya da vurmak, bulunma şansınızı artırır.

Enerjinizi ve Vücut Isınızı Koruyun

Kurtarılma süreci saatler, hatta günler sürebilir. Bu nedenle enerjiyi korumak çok önemlidir. Mümkünse rahat bir pozisyon alın, gereksiz konuşmaktan ve hareket etmekten kaçının. Soğuk havalarda vücut ısısını korumak için ulaşabildiğiniz kumaşlarla üzerinizi örtün. Yanınızda su ya da yiyecek varsa bunları dikkatli ve ölçülü şekilde tüketin.

Yanınızda Başka Biri Varsa

Aynı alanda başka bir kişiyle birlikte kalmışsanız birbirinize destek olmanız çok değerlidir. Sırayla dinlenmek, sırayla sinyal vermek ve birbirinizin yaralarını kontrol etmek enerjiyi korur. Konuşmak, sakin kalmaya yardımcı olabilir; ancak sesinizi yükseltmeden ve enerjinizi tüketmeden konuşmaya özen gösterin.

Kurtarma Ekipleri Ulaştığında

• Ekiplerin talimatlarına kesinlikle uyun.
• Yaralanmalarınız ve hissettikleriniz hakkında net bilgi verin.
• Kendi başınıza enkazdan çıkmaya çalışmayın; ekipler güvenli çıkışı planlayacaktır.
• Uzun süre enkaz altında kalan kişilerde, kurtarma sonrası sağlık ekiplerinin müdahalesi hayati önem taşır. Kendinizi iyi hissetseniz bile sağlık kontrolünden geçin.

Enkaz Altında Kalan Birini Fark Ederseniz

Çevrenizde enkaz altında kalan biri olduğunu düşünüyorsanız:

1. Durumu hemen 112’ye ve bölgedeki arama kurtarma ekiplerine bildirin.
2. Kişinin son görüldüğü yeri, binanın kat düzenini ve içeride kaç kişi olabileceğini ekiplere aktarın.
3. Eğitimsiz ve ekipmansız şekilde enkazı kaldırmaya çalışmayın; enkazın daha fazla çökmesine neden olabilirsiniz.
4. Ekipler sessizlik istediğinde tamamen sessiz olun ve çevrenizdekileri de uyarın.
5. Enkaz alanında toplanmayın; ekiplerin çalışma alanını ve geçiş yollarını açık bırakın.

Önceden Alınabilecek Önlemler

Enkaz altında kalma ihtimaline karşı yapılabilecek bazı hazırlıklar, kurtarılma şansını artırabilir:

• Yatağın yanında, kolayca ulaşabileceğiniz bir yerde düdük, el feneri ve ayakkabı bulundurun.
• Anahtarlığınıza küçük bir düdük takın.
• Telefonunuzun şarjını mümkün olduğunca dolu tutun ve taşınabilir şarj cihazı bulundurun.
• Aile bireyleri ve komşularla, hangi odada kimin yattığı gibi bilgileri paylaşın; bu bilgiler kurtarma ekipleri için değerlidir.
• Evinizdeki eşyaları sabitleyin ve her odada güvenli noktaları belirleyin.
• Temel ilk yardım eğitimi alın.

Deprem Anında Doğru Davranış Kurtarılma Şansını Artırır

Deprem sırasında sağlam bir masanın altına girmek ya da iç duvar kenarında başınızı korumak, binanın kısmen çökmesi durumunda bile çevrenizde yaşam alanı kalma ihtimalini artırabilir. Sarsıntı sırasında merdivenlere ya da kapıya koşmak ise hem yaralanma riskini hem de enkaz altında zor ulaşılabilecek noktalarda kalma riskini artırır. Bu nedenle “Çök, Kapan, Tutun” kuralı, enkaz senaryosu açısından da önemlidir.

Arama kurtarma çalışmalarında ilk saatler ve günler kritik öneme sahiptir. Gönüllü olarak katkı sağlamak isteyenlerin resmi kurumlar ve organize gönüllü kuruluşlar aracılığıyla eğitim alması, afet anında daha etkili ve güvenli yardım edebilmelerini sağlar. Bölgenizdeki deprem hareketliliğini son depremler sayfamızdan takip edebilirsiniz.

Kurtarıldıktan Sonra Sağlık ve Psikolojik Süreç

Enkaz altından kurtarılan kişiler, kendilerini iyi hissetseler bile mutlaka sağlık kontrolünden geçmelidir. Uzun süre bir ağırlığın altında kalan uzuvlar, kurtarma sonrasında ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir; bu nedenle kurtarma ve sonrasındaki tıbbi süreç uzman ekipler tarafından yönetilmelidir. Sıvı kaybı, hipotermi ve enfeksiyon riski de kurtarma sonrası dikkat edilmesi gereken konular arasındadır.

Enkaz altında kalma deneyimi, kişide uzun süre etkisini sürdüren psikolojik izler bırakabilir. Kapalı alanlardan korkma, uyku sorunları, ani anılar ve yoğun kaygı sık görülen tepkilerdir. Bu tepkiler olağan dışı bir deneyime verilen doğal tepkilerdir; ancak uzun süre devam ettiğinde bir ruh sağlığı uzmanından destek almak iyileşme sürecini kolaylaştırır. Aile ve yakınların sabırlı, destekleyici ve yargılamayan bir tutum sergilemesi de bu süreçte çok değerlidir.

Arama Kurtarma Eğitimi Almak

Afet bölgelerinde ilk müdahaleyi çoğu zaman profesyonel ekipler gelmeden önce komşular ve mahalle sakinleri yapar. Bu nedenle temel ilk yardım ve hafif arama kurtarma eğitimi almak, hem kendi ailenizi hem de çevrenizi korumanıza yardımcı olur. Resmi kurumlar ve akredite sivil toplum kuruluşları, gönüllülere yönelik afet bilinci, ilk yardım ve temel arama kurtarma eğitimleri düzenlemektedir. Bu eğitimlerde enkaz alanında güvenli çalışma, sesli ve titreşimli arama teknikleri ve yaralıların taşınması gibi konular uygulamalı olarak öğretilir.

Yakınları Enkaz Altında Olanlar İçin

Bir yakınınızın enkaz altında olması, tarif edilmesi zor bir bekleyiş ve endişe sürecidir. Bu süreçte arama kurtarma ekipleriyle iletişim hâlinde olmak, yakınınızın binadaki olası konumu, yaşadığı oda ve sağlık durumu gibi bilgileri paylaşmak, ekiplerin çalışmasına doğrudan katkı sağlar. Kendi güvenliğinizi riske atarak enkaza girmeye çalışmayın. Bekleyiş sürecinde resmi kurumların bilgilendirme noktalarından ve psikososyal destek ekiplerinden yardım almaktan çekinmeyin.

Enkaz altında kalma ihtimalini düşünmek kimse için kolay değildir. Ancak bu konuda bilgi sahibi olmak korku yaratmak için değil, en zor anda bile ne yapacağınızı bilmenizi sağlamak içindir. Hazırlıklı olmak, umudu korumanın ve hayatta kalma şansını artırmanın en güçlü yoludur.

Sık Sorulan Sorular

Enkaz altında kalınca ne yapılmalı?

Sakin kalınmalı, yaralanmalar kontrol edilmeli, ağız ve burun tozdan korunmalı, enerji korunmalı ve düdük ya da vurma yöntemiyle düzenli aralıklarla sinyal verilmelidir.

Enkaz altında neden bağırmamak gerekir?

Sürekli bağırmak enerjiyi tüketir ve daha fazla toz solunmasına neden olur. Ses, kurtarma ekiplerinin yaklaştığı anlarda kullanılmalıdır.

Enkaz altında kibrit yakılır mı?

Hayır. Ortamda gaz kaçağı olabileceği için kibrit ve çakmak kesinlikle kullanılmamalıdır.

Deprem çantasında neden düdük olmalı?

Düdük sesi uzağa ulaşır, az enerji gerektirir ve enkaz altındaki kişinin yerini bildirmesini kolaylaştırır.

Enkaz altında birini fark edersem ne yapmalıyım?

Hemen 112’ye ve arama kurtarma ekiplerine haber verin, kişinin son görüldüğü yer hakkında bilgi aktarın ve enkazı kendiniz kaldırmaya çalışmayın.