Deprem Sonrası Yapılması Gerekenler: İlk Dakikalardan İlk Haftalara

Sarsıntı durduğunda tehlike sona ermiş olmaz. Deprem sonrasındaki ilk dakikalar, saatler ve günler; artçı depremler, hasarlı binalar, yangın, gaz kaçağı ve iletişim sorunları gibi yeni risklerle doludur. Bu dönemde atılan doğru adımlar, hem sizin hem de çevrenizdekilerin güvenliğini doğrudan etkiler. Bu rehberde deprem sonrası yapılması gerekenleri zaman sırasına göre, ilk dakikalardan ilk haftalara kadar ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

İlk Dakikalar: Kendinizi ve Çevrenizi Kontrol Edin

Sarsıntı bittiğinde hemen ayağa fırlamak yerine birkaç saniye durup çevrenizi değerlendirin. Artçı bir sarsıntı her an gelebilir.

1. Yaralanma kontrolü: Önce kendinizde, sonra yanınızdakilerde yaralanma olup olmadığını kontrol edin. Ciddi yaralanması olan kişileri, hayati tehlike olmadıkça hareket ettirmeyin.
2. Ayakkabı giyin: Kırık cam ve döküntüler nedeniyle çıplak ayakla yürümeyin.
3. Gaz kokusu: Gaz kokusu alıyorsanız ana vanayı kapatın, elektrik düğmelerine dokunmayın, ateş yakmayın ve pencereleri açarak binayı terk edin.
4. Yangın: Küçük bir yangın varsa ve güvenliyse yangın söndürücüyle müdahale edin; büyükse hemen binayı terk edip 112’yi arayın.
5. Elektrik: Kablolarda hasar ya da kıvılcım görürseniz ve güvenli şekilde ulaşabiliyorsanız ana şalteri kapatın.

Binadan Güvenli Şekilde Çıkın

Binanızda hasar olduğundan şüpheleniyorsanız ya da yetkililer tahliye öneriyorsa binayı kontrollü şekilde terk edin:

• Deprem çantanızı alın.
• Asansör kullanmayın; merdivenlerden, duvar tarafında ilerleyerek inin.
• Merdivenlerde ve çıkışta itişip kakışmayın; yaşlılara, çocuklara ve engellilere yardım edin.
• Binadan çıkarken başınızı düşebilecek parçalara karşı koruyun.
• Bina dışında cephelerden, balkonlardan, elektrik direklerinden ve ağaçlardan uzak durun.

Toplanma Alanına Gidin

Binadan çıktıktan sonra önceden belirlediğiniz buluşma noktasına ya da bölgenizdeki resmi acil toplanma alanına gidin. Toplanma alanları, afet sonrası ilk bilgilendirmenin yapıldığı, ihtiyaçların tespit edildiği ve yardımların ulaştırıldığı noktalardır. Toplanma alanınızı önceden e-Devlet üzerinden AFAD’ın sorgulama hizmetiyle öğrenebilirsiniz.

İletişim: Hatları Meşgul Etmeyin

Büyük depremlerden sonra herkes aynı anda telefon etmeye çalıştığı için şebekeler yoğunlaşır. Acil yardım çağrılarının ulaşabilmesi için:

• Sesli aramaları yalnızca acil durumlarda yapın; acil yardım için 112’yi arayın.
• Yakınlarınıza durumunuzu kısa mesajla bildirin; mesajlar daha kolay iletilir.
• Aile afet planınızdaki şehir dışı iletişim kişisine ulaşmayı deneyin.
• Telefonunuzun şarjını korumak için ekran parlaklığını düşürün ve gereksiz uygulamaları kapatın.
• Pilli radyo ile resmi açıklamaları takip edin.

Enkaz Altında Kalanlar İçin Ne Yapılabilir?

Yakınınızda enkaz altında kalan biri olduğunu düşünüyorsanız durumu derhal 112’ye ve bölgedeki arama kurtarma ekiplerine bildirin. Eğitimsiz ve ekipmansız müdahaleler, enkazın daha fazla çökmesine ve hem kurtarılmayı bekleyen kişinin hem de müdahale eden kişinin yaralanmasına neden olabilir. Ekipler geldiğinde kişinin son görüldüğü yeri, binanın kat planını ve içeride olabilecek kişilerin sayısını aktarmak, çalışmaları hızlandırır. Arama kurtarma ekipleri “sessizlik” istediğinde, enkaz altından gelebilecek sesleri duyabilmek için tamamen sessiz kalınmalıdır.

İlk Saatler: Güvenli Barınma

Hasar tespiti yapılmadan hasarlı binalara dönmeyin. Hava koşullarına uygun giyinin; özellikle kış aylarında soğuk, deprem sonrası en ciddi sağlık risklerinden biridir. Termal battaniye, kat kat giyinme ve ıslak kıyafetleri hızla değiştirme hipotermi riskini azaltır.

Araç içinde geçici olarak barınmak zorunda kalırsanız, motoru çalıştırarak ısınırken egzoz gazının araç içine dolmasına karşı dikkatli olun; aracın egzozunun karla ya da enkazla kapanmadığından emin olun ve havalandırmayı sağlayın. Kapalı alanlarda soba, mangal ya da jeneratör kullanmak karbonmonoksit zehirlenmesi riskini doğurur.

Su ve Gıda Güvenliği

• Şebeke suyunun güvenliği yetkililerce açıklanana kadar ambalajlı su tüketin.
• Soğutucu çalışmadığında bozulabilecek gıdalara dikkat edin; şüpheli gıdaları tüketmeyin.
• Ellerinizi sık sık temizleyin; ıslak mendil ve dezenfektan kullanın.
• Yardım dağıtımında sıraya ve yetkililerin yönlendirmelerine uyun.

Artçı Depremlere Hazırlıklı Olun

Büyük depremlerden sonra artçı depremler günler, hatta haftalar boyunca sürebilir. Her artçıda “Çök, Kapan, Tutun” hareketini uygulayın. Artçılar, ana depremde zayıflamış yapıların yıkılmasına neden olabileceği için hasarlı binalardan uzak durmak hayati önem taşır.

İlk Günler: Hasar Tespiti ve Resmi İşlemler

Yetkili kurumlar deprem sonrasında binalarda hasar tespiti yapar. Binanızın durumu “hasarsız”, “az hasarlı”, “orta hasarlı”, “ağır hasarlı” ya da “yıkık” gibi kategorilere ayrılabilir. Bu tespit tamamlanmadan binaya girilmemelidir. Hasar tespit sonuçları genellikle e-Devlet üzerinden de sorgulanabilir.

• DASK başvurusu: Zorunlu deprem sigortanız varsa hasar ihbarında bulunun. Poliçe bilgileriniz ve tapu belgelerinizin kopyaları bu süreçte işinizi kolaylaştırır.
• Belgeler: Kimlik ve önemli belgeleriniz kaybolduysa ilgili kurumların afet bölgesi için sunduğu kolaylıkları takip edin.
• Yardım başvuruları: Devlet kurumları ve resmi yardım kuruluşlarının duyurularını takip ederek barınma ve diğer yardımlara başvurun.
• Dolandırıcılığa dikkat: Afet dönemlerinde sahte yardım kampanyaları ve dolandırıcılık girişimleri artabilir. Yalnızca resmi kanalları kullanın.

Sağlık ve Psikolojik Destek

Deprem sonrası günlerde küçük yaraların enfeksiyon kapmaması için temiz tutulması önemlidir. Kronik hastalığı olanlar ilaçlarına erişimde sorun yaşıyorsa sağlık ekiplerine başvurmalıdır. Kalabalık barınma alanlarında hijyen kurallarına uymak, salgın hastalık riskini azaltır.

Deprem, fiziksel olduğu kadar psikolojik açıdan da zorlayıcı bir deneyimdir. Uykusuzluk, korku, kaygı, sürekli tetikte olma ve yeniden yaşama gibi tepkiler sık görülür. Bu tepkiler olağan dışı bir olaya verilen normal tepkilerdir. Yakınlarla konuşmak, rutinleri korumaya çalışmak ve haber takibini sınırlamak iyileşmeye yardımcı olur. Belirtiler uzun süre devam ederse sağlık profesyonellerinden destek alınmalıdır.

Çocuklar ve Yaşlılar İçin Ek Önlemler

Çocuklar deprem sonrasında yetişkinlerin tepkilerini yakından izler. Sakin kalmaya çalışmak, onları bilgilendirmek ve oyun gibi olağan etkinliklere zaman ayırmak çocukların güven duygusunu yeniden kazanmasına yardımcı olur. Yaşlı bireylerin ilaçlarını düzenli alabilmesi, sıcak tutulması ve yalnız bırakılmaması önemlidir.

Gönüllü Olmak İsteyenler İçin

Afet bölgesinde yardım etmek isteyenlerin, bireysel olarak bölgeye gitmek yerine resmi kurumların ve organize gönüllü kuruluşların yönlendirmelerine uyması önerilir. Plansız gönüllü akışı, yolları tıkayabilir ve kaynakların doğru dağıtılmasını zorlaştırabilir. Ayni yardım yerine ihtiyaç listelerine göre hareket etmek de yardımların etkin kullanılmasını sağlar. Bölgedeki son depremleri en son depremler sayfamızdan takip edebilirsiniz.

Deprem Sonrası Evinize Döndüğünüzde

Hasar tespiti sonucunda binanız güvenli bulunduysa ve eve dönüyorsanız, içeri girerken dikkatli olun. Kapıyı açarken üzerinize eşya düşebileceğini, dolapların içindeki eşyaların kaymış olabileceğini unutmayın. Gaz kokusu olup olmadığını kontrol edin, elektrik ve su tesisatında hasar fark ederseniz yetkili kişilerden destek alın. Kırık cam ve dökülen eşyaları temizlerken eldiven ve kapalı ayakkabı kullanın.

Evinize döndükten sonra deprem çantanızı yeniden düzenleyin; kullandığınız malzemeleri tamamlayın. Yaşanan deneyimden yola çıkarak aile afet planınızda eksik kalan noktaları belirleyin ve planı güncelleyin. Örneğin buluşma noktasına ulaşmakta zorlandıysanız alternatif bir güzergâh ekleyebilir, eksik kalan malzemeleri çantaya koyabilirsiniz. Bu küçük güncellemeler, olası yeni bir afette çok daha hazırlıklı olmanızı sağlar.

Hayvanlar ve Evcil Dostlarımız

Deprem sonrasında evcil hayvanlar da korku ve stres yaşar; kaçabilir ya da saklanabilirler. Evcil hayvanınızı tasma veya taşıma çantası ile yanınızda tutun ve toplanma alanına götürün. Kaybolması durumunda bulunabilmesi için tasmasında iletişim bilgilerinizin bulunması önemlidir. Afet bölgelerinde sokak hayvanları için de su ve mama bırakmak, gönüllü kuruluşların çalışmalarına destek olmak dayanışmanın bir parçasıdır.

Deprem Sonrası Bilgi Kirliliğine Dikkat

Büyük depremlerden sonra sosyal medyada doğrulanmamış bilgiler, sahte yardım çağrıları ve yeni deprem uyarıları hızla yayılabilir. Bu tür paylaşımlar hem panik yaratır hem de kaynakların yanlış yönlendirilmesine yol açabilir. Bilgi edinirken AFAD, valilikler, belediyeler ve diğer resmi kurumların açıklamalarını esas alın; emin olmadığınız bilgileri paylaşmayın. Yardım kampanyalarına katkı yaparken de resmi ve bilinen kuruluşları tercih edin.

Deprem sonrası süreç uzun ve yorucu olabilir. Kendinize ve çevrenizdekilere karşı sabırlı olmak, küçük adımlarla günlük düzeni yeniden kurmak ve resmi kurumların yönlendirmelerini takip etmek, bu sürecin daha sağlıklı atlatılmasına yardımcı olur.

Sık Sorulan Sorular

Deprem bittikten sonra ilk ne yapılmalı?

Yaralanma kontrolü yapılmalı, ayakkabı giyilmeli, gaz kaçağına karşı önlem alınmalı ve gerekiyorsa deprem çantası alınarak binadan kontrollü şekilde çıkılmalıdır.

Depremden sonra eve ne zaman dönülür?

Yetkili kurumların hasar tespiti tamamlandıktan ve bina güvenli bulunduktan sonra dönülmelidir.

Depremden sonra telefonla neden arama yapılmamalı?

Hatlar yoğunlaştığı için acil yardım çağrılarının ulaşması zorlaşır. Kısa mesaj tercih edilmeli, sesli arama yalnızca acil durumlarda yapılmalıdır.

Hasar tespiti nasıl öğrenilir?

Hasar tespiti yetkili ekipler tarafından yapılır; sonuçlar genellikle e-Devlet üzerinden de sorgulanabilir.

Deprem sonrası DASK başvurusu nasıl yapılır?

Poliçe sahibi, DASK’ın hasar ihbar kanalları üzerinden başvuruda bulunabilir; poliçe ve tapu bilgilerinin hazır olması süreci hızlandırır.